Język polski i literatura

Pozytywizm w literaturze – filozofia, założenia, twórcy

Pozytywizm w literaturze stanowił absolutne przeciwieństwo założeń romantyzmu. Zamiast kultu jednostki był kult wspólnej pracy. Zamiast walki i rewolucji koncentracja na usuwaniu problemów społecznych.

Ramy czasowe pozytywizmu to druga połowa XIX wieku (w Polsce uznaje się okres 1863-1890). Pozytywizm w Europie przede wszystkim wyznaczał realizm, który jako prąd estetyczny stanowił przeciwwagę dla romantycznego portretowania stanów duszy.

Filozofia pozytywizmu

Hasła pozytywizmu takie jak praca u podstaw i jej prezentacja zarówno w powieściach, jak i nowelach pozytywistycznych nie wzięły się znikąd. Były wyrazem zmieniającej się filozofii, która po okresie romantyzmu zupełnie zmieniła swoje oblicze. Do najważniejszych prądów filozoficznych w pozytywizmie należały:

  • scjentyzm – absolutne zaufanie do nauki, koncentracja na prowadzeniu obserwacji, przeprowadzaniu doświadczeń i wyciąganiu z nich ogólnych wniosków;
  • utylitaryzm – założenie, że działaniami człowiek powinna kierować troska o społeczną użyteczność;
  • organicyzm – przekonanie, że społeczeństwo jest jak organizm: jeśli jakaś jego część nie działa poprawnie, nie funkcjonuje również całe społeczeństwo;
  • ewolucjonizm – założenie, że wszystkie formy życia w kolejnych etapach rozwoju przekształcają się w coraz wyższe formy.

Przedstawiciele pozytywizmu w Europie

W pozytywizmie dominowały przede wszystkim dwa kierunki:

  • realizm zakładający, że pisarz ma jak najdokładniej zobrazować rzeczywistość;
  • naturalizm postulujący dokumentaryzm w odniesieniu do nizin społecznych, który cechowała brutalność obrazowania, silne kontrasty i antyestetyzm.

Do najważniejszych twórców pozytywizmu zalicza się takich autorów jak:

  • Honoré de Balzac (Honoriusz Balzak) – twórca realistycznego cyklu Komedia ludzka, autor słynnego Ojca Goriot,
  • Emil Zola – naturalista, autora powieści Germinal,
  • Gustaw Flaubert – jeden z najważniejszych twórców łączących realizm z naturalizmem i szeroką dyskusją filozoficzną, autor Pani Bovary,
  • Fiodor Dostojewski – twórca powieści psychologicznej, autor Zbrodni i kary, Biesów, Braci Karamazow,
  • Lew Tołstoj – autor wielkich realistycznych powieści Wojna i pokój, Anna Karenina.

Pozytywizm w Polsce

Program polskich pozytywistów wyznaczały hasła:

  • pracy u podstaw,
  • pracy organicznej,
  • asymilacji Żydów,
  • emancypacji kobiet,
  • kapitalizacji kraju.

Pisano przede wszystkim powieści i nowele pozytywistyczne. Najważniejsi twórcy to:

  • Bolesław Prus – powieściopisarz, nowelista, felietonista, autor Lalki, Faraona oraz nowel, np. Kamizelki,
  • Eliza Orzeszkowa – autorka powieści Nad Niemnem czy Marta, a także wielu nowel,
  • Henryk Sienkiewicz – autor powieści historycznych, m.in. Trylogii i Quo vadis,

Maria Konopnicka – autorka nowel, np. Gloria victis, Mendel Gdański.

Zobacz także: Epoki literackie – ramy czasowe, różnice, przedstawiciele

Fot. Adobe Stock

Polecane artykuły
Język polski i literatura

Dwudziestolecie międzywojenne – filozofia, ugrupowania poetyckie

Dwudziestolecie międzywojenne to w literaturze okres wyjątkowo krótki, ale obfitujący w…
Język polski i literatura

Syzyfowe prace – streszczenie, bohaterowie, problematyka

Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego to jedna z ważniejszych książek, które opowiadają…
Język polski i literaturaRelacje społeczne

Amor, Kupidyn, strzała amora – symbole miłości i pożądania, i ich historia

Kupidyn i Amor to symbole miłości. Tych dwóch imion można używać…