HistoriaWiedzieć więcej

Przywileje szlacheckie – jedna z przyczyn upadku Rzeczypospolitej

Przywileje szlacheckie przyczyniły się do upadku Rzeczypospolitej. Przez wiele lat nie można było wprowadzić żadnych reform w kraju, szlachta dbała tylko o własny interes. W tym samym czasie wrogowie Polski rośli w siłę.

Dopiero Konstytucja 3 Maja z 1791 roku wprowadziła szereg zmian wzmacniających pozycję władcy, ograniczając liberum veto i inne przywileje szlacheckie. Stało się to jednak zbyt późno – cztery lata później Polska przestała istnieć.

Czym były przywileje szlacheckie?

W XIV wieku stan rycerski w Polsce uzyskiwał coraz mocniejszą pozycję. W związku z tym monarcha musiał liczyć się z rycerstwem, które z czasem przeobraziło się w szlachtę. Aby uzyskać poparcie szlachty, władca musiał dać im coś w zamian. Tym czymś były przywileje szlacheckie, czyli szczególne prawa nadawane przez władcę szlachcie, które były niedostępne dla innych warstw. Dzięki temu władca miał otrzymać w zamian lojalność, poparcie i pomoc zbrojną szlachty. Rzeczywistość niestety okazywała się zgoła inna.

Historia przywilejów szlacheckich

Za pierwszy przywilej szlachecki w Polsce uznać można przywilej nadany przez Władysława Laskonogiego w 1228 roku w Cieni. Nadany został szlachcie małopolskiej i chronił ich prawa, w tym przed nienależnie nanoszonymi podatkami. Prawdziwy rozkwit wolności szlacheckiej i związanych z tym przywilejów nastąpił w XIV wieku, kiedy monarchowie musieli uzyskać poparcie szlachty dla sukcesji tronu dla potomków władcy. Pierwszy tak istotny przywilej wydał w Koszycach w 1374 roku Ludwik Węgierski, który chciał uzyskać poparcie szlachty w wyborze jego córki na króla Polski. W zamian za poparcie zmniejszono podatki szlachty oraz zwolniono ją z innych opłat.

Jakie były najważniejsze przywileje szlacheckie?

W kolejnych latach wprowadzano następne przywileje. Oto najważniejsze z nich:

  • Przywilej czerwiński wydany przez Władysława Jagiełłę w 1422 roku – za udział w wojnie z Krzyżakami szlachta uzyskała nietykalność majątkową.
  • Przywileje cerekwicko-nieszawskie nadane przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454 roku – za udział w wojnie trzynastoletniej król zobowiązywał się nie zwoływać pospolitego ruszenia, nie nakładać nowych podatków i praw bez zgody sejmików ziemskich.
  • Przywilej piotrkowski z 1496 roku nadany przez Jana Olbrachta zwalniał szlachtę z konieczności płacenia cła za towary wytworzone w dobrach szlacheckich oraz zakazywał mieszczanom kupowania ziemi. Tym samym szlachta uzyskała praktycznie monopol gospodarczy.
  • Konstytucja Nihil Novi z 1505 roku pozwalała na wprowadzanie nowych praw tylko za zgodą senatu i izby poselskiej.

Zobacz także: Historia nauczycielką życia

Fot. Archiwum Główne Akt Dawnych / Wikipedia

Polecane artykuły
Relacje społeczneŚwiat wokół nasWiedzieć więcej

Jak zapobiegać doomscrollingowi?

Doomscrolling to pojęcie, które być może już słyszałeś bądź słyszałaś. Nie…
Relacje społeczneŚwiat wokół nasWiedzieć więcej

Co to jest doomscrolling? Jak na nas wpływa?

Dziś nie wyobrażamy sobie życia bez internetu. Dzięki niemu możemy komunikować…
Relacje społeczneŚwiat wokół nasWiedzieć więcej

Jak sobie radzić z doomscrollingiem? Ogranicz media!

Media społecznościowe potrafią być świetne i dają nam dużo radości, ale…